Gesloten op 24 december tot 4 januari.

Kan een bloedtest kanker vroeg opsporen? Wat een grote nieuwe studie ons leert

Written by
Sofie Van der Stee

Too long; didn't read

Kan één bloedtest verschillende kankers tegelijk opsporen? Oncoloog dr. Luc Dirix duidt de grootste studie tot nu toe.


Vandaag, donderdag 15 oktober, is het de Dag tegen Kanker. Elk jaar op de derde donderdag van oktober vraagt Kom op tegen Kanker aandacht voor mensen met kanker en hun naasten. Het gele lintje is het symbool van die dag. Vrijwilligers spelden het op in tientallen ziekenhuizen en zorgorganisaties in Vlaanderen. Ook bij Mediport dragen we het vandaag.

Oktober is daarnaast de internationale actiemaand in de strijd tegen borstkanker. Overal ter wereld gaat er deze maand aandacht naar borstgezondheid, onderzoek en vroege opsporing.

Daarom staan we in deze blog stil bij een vraag die steeds vaker gesteld wordt: kan één eenvoudige bloedtest kanker opsporen, nog voor iemand klachten heeft? Een grote internationale studie gaf daar onlangs een eerste, duidelijk antwoord op.


Kanker in België: enkele cijfers

Kanker komt vaak voor. Volgens de Stichting Kankerregister kregen in 2023 in België meer dan 77.000 mensen een kankerdiagnose. In Vlaanderen leven volgens Kom op tegen Kanker ongeveer 365.000 mensen met of na kanker.

Bij vrouwen komt borstkanker het vaakst voor. In 2023 kregen 11.533 vrouwen in België die diagnose, en ook iets meer dan 100 mannen. Ongeveer 1 op de 8 vrouwen krijgt in de loop van haar leven borstkanker. De meeste vrouwen zijn bij de diagnose ouder dan 50, maar bijna 1 op de 5 is jonger.

Die cijfers verklaren waarom er zoveel onderzoek gebeurt naar betere en eenvoudigere manieren om kanker op te sporen.

Hoe zou zo’n bloedtest werken?

Elke cel in ons lichaam bevat DNA. Als cellen afsterven, komen er kleine stukjes van dat DNA in het bloed terecht. Dat gebeurt ook bij tumoren. Wetenschappers spreken van “circulerend tumor-DNA”.

In de oncologie gebruiken artsen dat principe al langer, bijvoorbeeld om op te volgen hoe iemand met kanker op een behandeling reageert. De nieuwe vraag is of je het ook kan gebruiken bij mensen zonder klachten. Kan je met één bloedafname sporen van verschillende soorten kanker tegelijk vinden, ook kankers waarvoor vandaag nog geen bevolkingsonderzoek bestaat?

Verschillende bedrijven bieden zulke testen intussen aan, soms rechtstreeks aan het publiek. Hun beloftes waren tot nu toe vooral gebaseerd op kleinere studies, zonder vergelijkingsgroep. Wat ontbrak, was een groot en goed opgezet onderzoek dat de test vergelijkt met de gewone zorg.

Het grootste onderzoek tot nu toe

Dat onderzoek kwam er in het Verenigd Koninkrijk. In de zogenaamde NHS-Galleri-studie werkten een bedrijf, universitaire onderzoekers en de Britse openbare gezondheidszorg samen.

Op minder dan een jaar tijd schreven meer dan 140.000 mensen tussen 50 en 77 jaar zich in. Ze werden door loting in twee groepen verdeeld:

  • de ene helft liet drie jaar lang elk jaar de bloedtest doen, bovenop de gewone zorg;
  • de andere helft kreeg enkel de gewone zorg.

Zo konden de onderzoekers nagaan of de test echt een verschil maakt. Een sterk punt van de studie is dat de deelnemers uit alle lagen van de bevolking kwamen, en niet alleen uit de groep die zich al het meest met gezondheid bezighoudt. Dat maakt de resultaten breder toepasbaar.

De eerste resultaten verschenen in The New England Journal of Medicine, een van de meest gezaghebbende medische tijdschriften ter wereld. Dr Luc Dirix, medisch oncoloog bij Mediport Medical Center en gespecialiseerd in borst- en gynaecologische tumoren en familiale kanker, deelde het begeleidende commentaarartikel met ons.

Wat de onderzoekers vonden

1. De verwachte winst bleef voorlopig uit
Het belangrijkste doel van de studie was nagaan of de test ervoor zorgt dat er minder kankers in een gevorderd stadium (stadium 3 of 4) worden vastgesteld. Dat was niet het geval. Bij de meest gevorderde stadia zagen de onderzoekers in de latere testrondes wel een klein verschil. Of dat betekenisvol is, moet blijken uit verdere opvolging. Grote studies naar screening hebben vaak jaren nodig voor ze een volledig beeld geven.

2. Niet elke positieve uitslag betekent kanker
Bij elke testronde kreeg ongeveer 1 op de 100 deelnemers een uitslag die op mogelijke kanker wees. Bij 48% van hen werd na verder onderzoek geen kanker gevonden. De onderzoekers wijzen erop dat dit aandeel lager ligt dan bij sommige bestaande bevolkingsonderzoeken. De auteur van het commentaar benadrukt wel dat zo’n uitslag een grote impact kan hebben op wie hem krijgt.

3. Goed in het aanwijzen van de plaats
Een positief punt: bij meer dan 90% van de positieve uitslagen kon de test goed inschatten in welk orgaan de mogelijke kanker zat. Zo kan verder onderzoek gerichter verlopen.

4. Vroege stadia blijven moeilijk
De grootste beperking is dat de test kankers in een vroeg stadium (stadium 1 of 2) veel minder goed oppikt dan verder gevorderde kankers. Waarschijnlijk komen er in dat vroege stadium nog te weinig sporen in het bloed terecht om ze betrouwbaar te meten. Bestaande bevolkingsonderzoeken, zoals de Mammography voor borstkanker, zijn net goed in het vinden van kanker in een vroeg stadium.


Wat betekent dit?

De conclusie van het artikel is duidelijk: deze bloedtest is vandaag nog niet geschikt om de hele bevolking te screenen. Tegelijk benadrukt de auteur dat het antwoord “nog niet” is, en niet “nooit”. De techniek kan nog verbeteren, vooral in het opsporen van vroege stadia.

In bepaalde situaties kan zo’n test nu al een plaats hebben. Denk aan mensen met onverklaarde klachten die op kanker kunnen wijzen, of aan mensen met een zeer hoog risico op kankers waarvoor geen goed bevolkingsonderzoek bestaat, zoals eierstokkanker of alvleesklierkanker. Of zo’n test zinvol is, beslist een arts altijd samen met de patiënt, op basis van de persoonlijke situatie.

Wat bestaat er vandaag al?

In Vlaanderen bestaan drie bevolkingsonderzoeken naar kanker. Hun werking is goed onderzocht en ze zijn voor de doelgroep gratis of grotendeels gratis.

  • Borstkanker: vrouwen van 50 tot en met 69 jaar krijgen om de twee jaar een uitnodiging voor een gratis mammografie.
  • Baarmoederhalskanker: vrouwen van 25 tot en met 64 jaar krijgen een uitnodiging voor een staalname bij de huisarts of gynaecoloog. Tot 30 jaar is dat om de drie jaar, daarna om de vijf jaar. Het onderzoek zelf is meestal gratis. Je betaalt enkel de raadpleging.
  • Dikkedarmkanker: mannen en vrouwen van 50 tot en met 74 jaar krijgen een gratis stoelgangtest die ze thuis kunnen afnemen en opsturen.

Geen enkel onderzoek is waterdicht, en elk onderzoek heeft zijn grenzen. Daarom blijft persoonlijk advies belangrijk, zeker in deze situaties:

  • als borst-, eierstok- of darmkanker vaker voorkomt in je familie;
  • als je jonger bent dan de doelgroep van het bevolkingsonderzoek;
  • als je klachten of veranderingen opmerkt die niet weggaan.

Heb je vragen over wat voor jou zinvol is? Bespreek het met je huisarts of met een specialist.

Meer over borstgezondheid en de actiemaand lees je in onze blog Oktober is borstkankermaand: borstgezondheid in elke fase van je leven.

De Dag tegen Kanker

Wie vandaag, 15 oktober, wil tonen dat mensen met kanker en hun naasten er niet alleen voor staan, kan dat op verschillende manieren doen:

  • het gele lintje dragen, of het online delen met #DagTegenKanker;
  • een persoonlijke boodschap achterlaten op de steunmuur op het Operaplein in Antwerpen;
  • op vrijdag 16 oktober een plaat aanvragen tijdens de Radio 2 Dansathon, met een boodschap voor iemand die met kanker te maken heeft.

Meer informatie, activiteiten en ondersteuning voor patiënten en naasten vind je op allesoverkanker.be.

Bronnen: Stichting Kankerregister (cijfers 2023); Think Pink, “11.636 nieuwe borstkankerdiagnoses in 2023”; Kom op tegen Kanker, Dag tegen Kanker; Vlaamse overheid, bevolkingsonderzoeken borstkanker, baarmoederhalskanker en dikkedarmkanker; Hunter DJ. A Step in the Search for the Elusive Holy Grail of Early Detection of Cancer. N Engl J Med 2026;395:1440-1; Sasieni P et al. N Engl J Med 2026;395:1374-86.

Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies.

Your health, our care.

Feel free to use the contact form to reach us 24/7.

In this article

Contents

Related articles

Lorem ipsum is placeholder text commonly used in the graphic design industry.

Preventative care

FidLab-bloedonderzoek: wat is het en waarom kiest Mediport ervoor?

Preventative care, Breast cancer

Borstkanker in cijfers: waarom vroeg ontdekken het verschil maakt

Tips from our experts, Physiotherapy

Wanneer naar de kine? 7 signalen dat je een kinesist nodig hebt